Kısa özet
- Renk plakası testi, kırmızı-yeşil ve mavi-sarı renk görme bozukluklarını taramak için kullanılan en yaygın yöntemdir.
- Bu sürümde her plaka, belirli bir koni türünün göremeyeceği renk farkıyla çizilir; bu yüzden hangi plakayı kaçırdığınız türü gösterir.
- Hızlı test 12, ayrıntılı test 24 plakadır. Ayrıntılı test, hafif zayıflıkları ve şiddeti daha güvenilir ölçer.
- Sonuç bir ön değerlendirmedir; kesin tanı göz hekiminin muayenesiyle konur.
Ishihara testi nedir?
Ishihara testi, Japon göz hekimi Shinobu Ishihara tarafından 1917 yılında yayımlanan, renkli noktalardan oluşan plakalarla yapılan bir renk görme testidir. Her plakada farklı büyüklükte ve tonda noktalar vardır. Noktaların bir kısmı bir sayı oluşturur. Normal renk görüşüne sahip biri sayıyı kolayca okurken, kırmızı-yeşil renk körlüğü olan biri sayıyı göremez ya da farklı bir sayı görür.
Plakalar bugün hâlâ askeri, sağlık ve ehliyet muayenelerinde tarama amacıyla kullanılır. Bu sayfadaki test aynı ilkeyle çalışan özgün plakalar kullanır; orijinal Ishihara plakalarının kopyası değildir.
Bu testteki plakalar nasıl hazırlanıyor?
Gözümüzde renkleri algılayan üç tür koni hücresi vardır: uzun dalga boyuna (kırmızıya) duyarlı L, orta dalga boyuna (yeşile) duyarlı M ve kısa dalga boyuna (maviye) duyarlı S konileri. Renk körlüğü, bu konilerden birinin hiç çalışmaması veya zayıf çalışmasıdır.
Her plakada zemin rengi seçildikten sonra rakamın rengi, zemin renginin yalnızca bir koni yanıtı değiştirilerek hesaplanır. Örneğin yalnızca L konisinin yanıtı değiştirilen bir rakam, L konisi çalışmayan bir kişi (protanop) için zeminle tamamen aynı görünür. Ayrıca her noktanın parlaklığı rastgele değiştirilir; böylece rakam açıklık ya da koyuluk farkından tahmin edilemez.
| Plaka türü | Ne işe yarar? |
|---|---|
| Gösterim (kontrol) plakası | Herkesin görmesi gereken belirgin bir sayı içerir. Okunamıyorsa ekran, ışık veya dikkat sorunu vardır ve sonuç değerlendirilmez. |
| Kaybolan plaka | Kırmızı-yeşil veya mavi-sarı eksende üç farklı zorluk düzeyinde çizilir. Renk körlüğü olan kişi sayıyı göremez; zayıflık ne kadar hafifse yalnızca en ince farklı plakalar kaçırılır. |
| Dönüşen (ayırıcı) plaka | İki basamaklı sayıdır. Rakamlardan biri protan, diğeri deutan kişiler için görünmezdir. Normal gören kişi iki rakamı da okur; protan ve deutan kişiler farklı tek rakam görür. |
Sonuç nasıl hesaplanır?
Her rakam için görülüp görülmediği kaydedilir. Kırmızı-yeşil ve mavi-sarı eksenlerde, ince farklı plakalar 1, orta plakalar 1,5 ve belirgin plakalar 2 ağırlıkla değerlendirilir. Ağırlıklı kaçırma oranı yüzde 20 altındaysa sonuç normaldir; yüzde 20 ile 45 arası hafif, 45 ile 75 arası orta, üzeri güçlü zayıflık olarak yorumlanır.
Kırmızı-yeşil eksende zorluk varsa tür, dönüşen plakalarda hangi rakamı gördüğünüze göre belirlenir. Yalnızca deutan rakamını görenler protan, yalnızca protan rakamını görenler deutan tarafa yakındır. Tür netleşmezse sonuç kırmızı-yeşil zayıflığı olarak verilir; bu durumda renk sıralama testi türü ayırmaya yardımcı olur.
Hızlı test mi, ayrıntılı test mi?
- Hızlı test (12 plaka): 2 kontrol, 6 kırmızı-yeşil, 2 mavi-sarı ve 2 dönüşen plaka. Yaklaşık 2 dakika sürer ve belirgin renk körlüğünü yakalar.
- Ayrıntılı test (24 plaka): 2 kontrol, 12 kırmızı-yeşil, 6 mavi-sarı ve 4 dönüşen plaka. Her zorluk düzeyinde iki plaka olduğu için hafif zayıflıklar ve şiddet daha güvenilir ölçülür.
Ekranda yapılan renk testi ne kadar güvenilir?
Basılı plakalar standart ışık altında, kalibre edilmiş renklerle kullanılır. Ekranlarda ise parlaklık, renk sıcaklığı ve panel türü değişir. Bu nedenle test sırasında gece modunun, mavi ışık filtresinin ve otomatik renk tonu ayarlarının kapalı olması önemlidir. Bu ayarlar açıkken özellikle mavi-sarı plakalarda yanlış sonuç alınabilir.
Kendi denemelerimizde aynı kişinin sonucu, gece modu açık bir telefonda mavi-sarı eksende hafif zayıflık gösterirken ayar kapatıldığında normal çıktı. Eski ve düşük kontrastlı dizüstü ekranlarında da en ince kırmızı-yeşil plakaların okunması zorlaşabiliyor. Sonucunuz beklenmedikse testi başka bir ekranda tekrarlayın.
Renk körlüğü ne kadar yaygın?
Kalıtsal kırmızı-yeşil renk körlüğü X kromozomuyla aktarıldığı için erkeklerde çok daha sık görülür. Dünya genelinde erkeklerin yaklaşık yüzde 8 kadarında, kadınların ise yaklaşık yüzde 0,5 kadarında bir tür renk görme bozukluğu bulunur. En yaygın türü yeşile karşı zayıflık olan döteranomalidir. Mavi-sarı renk körlüğü ise çok daha seyrektir ve kadınlarla erkeklerde benzer oranda görülür.
Sık sorulan sorular
Renk plakası testinde kaç plakayı kaçırmak normaldir?
Ayrıntılı testte en ince farklı tek bir plakayı kaçırmak normal sınırlar içindedir. Aynı eksende birden fazla plakayı, özellikle orta ve belirgin plakaları kaçırmak renk görme zayıflığına işaret eder.
Bu test orijinal Ishihara plakalarını mı kullanıyor?
Hayır. Plakalar aynı ilkeyle her testte yeniden çizilen özgün plakalardır. Bu sayede ezberlenemez ve her denemede farklı sayılar görürsünüz.
Ekranda sayıyı görmedim ama kâğıt testi geçmiştim, neden?
Ekran ayarları, gece modu, düşük parlaklık veya eğik bakış açısı renkleri değiştirebilir. Ayarları kontrol edip testi başka bir ekranda tekrarlayın. Kesin sonuç için göz hekiminin muayenesi esas alınır.
Dönüşen plakalarda tek rakam görmem ne anlama gelir?
Normal gören kişi iki rakamı da okur. Yalnızca soldaki veya sağdaki rakamı görmek, hangi koni türünün zayıf olduğunu gösterir ve sonuçtaki protan veya deutan ayrımında kullanılır.
Renk körlüğü tedavi edilebilir mi?
Kalıtsal renk körlüğünün bugün için kalıcı bir tedavisi yoktur. Özel filtreli gözlükler bazı kişilerde renk kontrastını artırabilir ama renk görüşünü normale döndürmez. Sonradan ortaya çıkan renk görme bozuklukları ise göz hastalıklarının belirtisi olabileceği için muayene gerektirir.
İlgili sayfalar
- Renk Sıralama Testi: Farnsworth D-15 yöntemiyle 15 renk kapağını sıralayın, renk körlüğü türünü görün.
- Tam Test: İki testi art arda çözün ve birleşik sonucunuzu alın.
- Renk Körlüğü Simülatörü: Kendi fotoğrafınızın renk körü biri tarafından nasıl görüldüğünü izleyin.
- Renk Körlüğü Türleri: Protanopi, döteranopi, tritanopi ve akromatopsi arasındaki farkları öğrenin.
Hazırlayan: Ramazan Yeşildal · Son güncelleme: